De tragere kanalen van de bewuste verwerking

Denk maar eens aan de versleten freudiaanse taal die we nu gebruiken om te praten over trauma’s en herinneringen. We beseffen allemaal dat traumatische gebeurtenissen ons normale geheugen voor de gek houden en dat bepaalde elementen van die herinneringen lange tijd onder het bewustzijn kunnen blijven hangen, en op onverwachte momenten de kop kunnen opsteken. We erkennen ook dat onze gedachten soms hardnekkig kunnen blijven terugkeren naar traumatische gebeurtenissen, meestal tegen onze wil. Maar onze verklaringen voor deze fenomenen kunnen eigenaardig zijn. Als een bepaald willekeurig detail uit een lang vergeten trauma plotseling in ons hoofd opkomt, nemen we aan dat de oorspronkelijke herinnering op de een of andere manier in alle helderheid onderdrukt is geweest door de psyche, neergeslagen en weggestopt. De fobische details die jaren later terugkeren, beelden de terugkeer van die onderdrukte herinnering uit. Je kunt je de slangebeet uit je kindertijd niet meer herinneren omdat die een te sterke impressie in je hoofd achterliet om aan te kunnen, maar als je ineenkrimpt bij het zien van de tuinslang, is die onderdrukte herinnering bezig zijn weg naar het bewustzijn terug te vinden.
Maar in het hedendaagse beeld van de activitatie van de amygdala bestaat er geen helder mechanisme voor de onderdrukking of censuur van traumatische gebeurtenissen; er worden onbewuste herinneringen opgeslagen, maar die herinneringen zij niet onbewust omdat ze onderdrukt worden door een of andere interne censor. Ze zijn onbewust omdat de amygdala vooral onder het bewustzijn opereert een autonoom gedrag reguleert waar we geen directe controle over hebben. De traumatische herinneringen worden niet door de amygdala opgevangen omdat het uitvoerende brein (het ego, in freudiaanse termen) ze om de een of andere reden niet kan tolereren; ze worden opgevangen omdat ze informatie bevatten die van nut kan zijn in de toekomstige veiligheid van het organisme. Het is bevorderlijk voor de levenskansen van het organisme om een snelle, globale angstrespons te hebben op het geluid van een ratelslang, een angstrespons die geen gebruik hoef te maken van de tragere kanalen van de bewuste verwerking. De oorzaak van herinneringenopslag door de amygdala is niet de een of andere interne schifting: het is efficiëntie. Sommige normale herinneringen van het declaratieve geheugen verdwijnen met de tijd, hoe traumatisch ze ook mogen zijn, maar de amygdala is vasthoudender. Hij houdt het bij. Als je in je vroege tienerjaren door een slang bent gebeten, kan de amygdala wel tientallen jaren nadat de bewuste herinnering is verdwenen een grof geheugenspoor van die gebeurtenis bewaren.

uit: Op reis door je brein : ontdek hoe je hersenen werken - Steven Johnson

____