1. ‘In Europa doen ze dat zo.’ Dat is een zin die ik al sinds mijn vroegste jeugd in onze verwesterde families uit de gegoede middenklasse heb gehoord. Of er nu een nieuwe visserijwet wordt voorbereid, je gordijnen uitkiest voor in huis, of zint op iets waarmee je je vijanden een hak kunt zetten, met deze magische zin is in één klap iedere discussie over werkwijze, kleur, stijl, inhoud en wat dies meer zij beslist.
2. ‘Europa is een seksparadijs.’ Vergeleken met Istanbul is dat een relatief juiste inschatting. Net als zoveel Turkse mannen die altijd met hun neus in de boeken zitten, heb ik mijn eerste plaatjes van blote vrouwen in tijdschriften uit Europa gezien. Dat moet mijn eerste en indrukwekkendste Europese herinnering zijn.
3. ‘Wat zouden Europeanen daarvan zeggen?’ Een angst en een verlangen. We zijn allemaal doodsbang dat ze ons zullen verfoeien als ze de kanten zien waarin wij niet op hen lijken. Daarom willen we dat er minder wordt gemarteld in de gevangenissen, of in ieder geval zo dat het geen littekens achterlaat. Soms ook willen we voelen hoe prettig het is hun onder de neus te wrijven dat we totaal niet zijn zoals zij. Het verlangen een islamitische terrorist te erkennen, het verlangen de eerste Turk te zijn die de paus neerschiet – dat zijn gevoelens die daaruit voortkomen.
4. ‘Europeanen zijn zo beleefd, zo attent, zo beschaafd en zo goedgemanierd,’ zegt men, om daar vervolgens aan toe te voegen: ‘Maar alleen zolang het hun eigenbelang niet schaadt.’ En dan wordt er naargelang de graad van nationalistische verontwaardiging een voorbeeld aangedragen: ‘Toen onze taxichauffeur in Parijs de fooi te laag vond…’ Of: ‘Zij zijn anders wel degenen van de Kruistochten, en van de concentratiekampen, dat weet je toch zeker wel.’
Europa is vanzelfsprekend al deze herinneringen en geruchten, deze theorieën en droombeelden, en het is er niet een. Voor mensen zoals ik, die aan de grenzen ervan leven, een obsessieve relatie ermee onderhouden, is het in de allereerste plaats een droombeeld met een steeds wisselend karakter en gezicht. Mijn generatie en de meeste generaties vóór mij geloofden meer in deze droom dan de Europeanen zelf. Dat was vóór de intensieve en moeizame onderhandelingen met de EU.
Waar ligt Europa? [fragmenten]
uit: De andere kleuren : beschouwingen en een verhaal - Orhan Pamuk
____
