47. Verplichtingen ontlopen is een van de eerste regels van de voorzichtigheid. Bij mensen van grote bekwaamheid liggen de uitersten steeds ver uit elkaar: tussen het ene en het andere strekt zich een lange weg uit. Hun nuchterheid zegt hun zich halverwege op te houden en pas laat tot handelen te besluiten. Het is immers gemakkelijker het gevaar te ontwijken dan het goed te doorstaan. Dergelijke situaties zijn hinderlagen voor het verstand; men kan ze beter vermijden dan zich eruit te vechten. De ene verplichting brengt een andere, zwaardere met zich mee, met als gevolg dat wij overbelast dreigen te raken.
Er bestaan mensen die van nature, of ook wel door hun volksaard, geneigd zijn allerlei verplichtingen op zich te nemen. Iemand over wiens pad het licht van de rede schijnt, denkt echter goed na over iedere verplichting. Hij hecht meer waarde aan het niet aangaan van een verplichting dan het nakomen ervan. Als een dwaas zich verplichtingen op de hals haalt, dan past een wijs man er wel voor zich erbij te laten betrekken en zo de tweede te worden.
99. Werkelijkheid en schijn. De dingen gaan niet door voor wat zij zijn, maar wat zij lijken te zijn. De meeste mensen oordelen alleen naar de buitenkant; een klein aantal ziet daar doorheen. Goede bedoelingen halen niets uit als de daad vijandig lijkt.
134. Dubbel bezitten wat noodzakelijk voor ons leven is. Daardoor leeft men dubbel. Wij dienen niet van één mens af te hangen of van één hulpbron, hoe uitzonderlijk ook. Wij moeten alles dubbel bezitten, vooral dat wat nut, voordeel en sympathie oplevert. De maan, die de onbestendigheid zelf is en voortdurend verandert, wordt daarin nog overtroffen door alles wat samenhangt met het uiterst broze menselijk streven. Zorg er dus voor iets achter de hand te houden als bescherming tegen deze kwetsbaarheid, en laat van uw eerste leefregels zijn alle middelen tot het verwerven van baat en comfort dubbel te bezitten. Zoals de natuur ons de meest belangrijke en kwetsbare ledematen dubbel schonk, zo dient uw verstand de voorwaarden van uw geluk te verdubbelen.
198. Ergens anders wortel kunnen schieten. Er zijn mensen die om tot hun recht te komen naar elders moeten trekken, vooral als hun een hoge functie toekomt. Het vaderland is een stiefmoeder voor grote talenten en afgunst vindt er de beste voedingsboedem. Men denkt er meer terug aan de onvolkomenheden van het begin dan aan de grootheid die erop volgde. Een speld kon pas erkenning van zijn waarde vinden na van de ene wereld na de andere te zijn getrokken, en een stuk glas werd hoger aangeslagen dan een diamant omdat het van ver kwam. Al wat vreemd is, wordt hoger gewaardeerd, deels omdat het van ver komt, deels omdat men het in afgewerkte staat ziet. Er bestaan mensen op wie in hun gehucht werd neergekeken, en die nu de glorie van de wereld zijn, geacht door hun landgenoten en vreemdelingen. De eersten voelen achting omdat zij hen van ver zien, de anderen omdat zij van ver komen. Wie het beeld nog als boomstronk in zijn tuin heeft gekend, zal het op het altaar nooit naar behoren vereren.
248. Niet klakkeloos de laatste lezing overnemen. Er zijn mensen die altijd de lezing geloven die zij het laatst hebben gehoord: de dwaasheid heeft nu eenmaal een voorkeur voor uitersten. Het denken en willen van dergelijke mensen is van was: wie het laatst komt, drukt er zijn stempel op en wist de vroegere indrukken uit. Men kan nooit op hen rekenen, omdat men hen even snel wint als verliest. Iedereen verft hen met zijn eigen kleur. Zij deugen niet als vertrouweling, en blijven hun hele wereld kind. Door de wisselvalligheid van hun meningen en emoties zijn zij steeds op drift. Hun wil en oordeelsvermogen zijn kreupel en zij hellen nu eens naar de ene, dan weer naar de andere kant over.
uit: Handorakel en kunst van de voorzichtigheid - Baltasar Gracián
____
