Een iets minder sterfelijk materiaal dan hijzelf

En daar zitten ze de volgende dag tegenover elkaar in het atelier in het gele huis waarvan geen enkele levende ziel ons meer kan zeggen hoe het eruitzag; en ook de muren kunnen er niets meer over zeggen: in 1944 zijn ze met de grond gelijk gemaakt door Amerikaanse bommen die uit het zuivere kobalt vielen. Maar door de schilderijen weten we dat de muren gewitkalkt waren, of liever gezegd Van Gogh maakte ze van willekeurig welke kleur, en dat de plavuizen onder voeten rood waren, want die maakte hij rood. Daar, in dat bouwvallige huisje dat tegenwoordig niet meer te zien is en even bekend is als de wolkenkrabbers van Manhattan, werd Roulin dus een schilderij, een iets minder sterfelijk materiaal dan hijzelf; of het was in zijn eigen huis, dat tegenwoordig onbekend is en zich verbergt en heeft teruggetrokken tussen de muren, de enige onuitwisbare herinnering, maar waarvan we weten dat het tussen de twee spoorbruggen lag en daar dus nog steeds ligt als het niet eveneens door de Amerikaanse meteoren verwoest is; in dit tussen de twee spoorbruggen gelegen en dus trillende, proletarische, beroete huis of in het gele huis met uitzicht op oleanders en platanen, het huis waarin hij hoop koesterde zoals hij sinds Zundert geen hoop meer gekoesterd had, dat hij bij zichzelf de kunstenaarscoöperatie noemde, de nieuwe Salon des Indépendants, dat hij veegde en wit kalkte, waarin hij de hele zomer druk bezig was kistjes en meubels te veranderen, schilderijen van zonnebloemen en chinoiseriën aan de muren te hangen om het er leuk uit te laten zien, op het nachtkastje een waterkannetje en aan de muur een handdoek om het er netjes uit te laten zien, en waarin hij, toen hij zijn ogen een keer over deze werkplaats liet dwalen terwijl hij uit het vuistje zijn twaalfuurtje zat te eten, huilde van vreugde, waarin hij met zijn armen ten hemel geheven Gauguin ontving, met Gauguin werkte, hij en Gauguin elkaar de huid vol scholden, waarin hij uiteindelijk in de nacht zonde krekels of Messias van 24 december dronken in zijn eentje thuiskwam, zoals bekend zijn oor afsneed en ermee deed wat bekend is, ten slotte in scherven van de waterkan viel en slapend zoals buiten de oleanders zonder bloemen en de zwarte platanen sliepen, vergetelheid vond, in een van die twee huizen schilderde hij één voor één alle leden van dat vrome, edelmoedige, lijdende gezin, proletarisch als Christus; dat vrome gezin waar hij jam en wijn van kreeg, die kleine zondagse vreugden die je in leven houden, dat hem met open armen ontving, misschien om de buren te pesten maar waarschijnlijk eerder omdat ze hem graag mochten; en in ruil daarvoor verschenen ze allemaal op kleine doeken van vijftien die ver van Arles werden verspreid in de wereldsteden en de levenden ten voorbeeld werden gesteld, niet vanwege de jam die ze hem gegeven hadden, maar vanwege zijn schilderkunst.

vertaald door Marijke Jansen

vergelijk met de hernieuwde vertaling door Rokus Hofstede:

En daar zitten ze dan de volgende dag tegenover elkaar in dat atelier in het gele huis waarvan geen levende ziel ons meer kan zeggen hoe het eruitzag; en de muren kunnen er evenmin iets over zeggen: Amerikaanse bommen, uit het zuivere kobaltblauw gevallen, hebben die muren in 1944 met de grond gelijk gemaakt. Maar door de schilderijen weten we dat de muren witgekalkt waren, dat wil zeggen dat Van Gogh ze in alle mogelijke kleuren schilderde, en dat de plavuizen onder de voeten rood waren, want die gaf hij de kleur rood. Daar werd Roulin dus tot schilderij, een materie die iets minder sterfelijk was dan hijzelf, daar in die gribus waarvan tegenwoordig alle sporen zijn uitgewist en die even bekend is als de torens van Manhattan; of anders was het in zijn eigen huis, het huis van de postbode, dat tegenwoordig onbekend is, verscholen en opgegaan in die enkele onzegbare herinnering die muren kunnen hebben, maar waarvan we weten dat het tussen de twee spoorbruggen lag, dat het daar dus ligt als het niet ook door de Amerikaanse meteoren is verwoest; in dat tussen de twee spoorbruggen gelegen en dus trillende, proletarische, beroete huis, of in het gele huis met uitzicht op oleanders, platanen, het huis waarin hij hoop koesterde zoals hij sinds Zundert geen hoop meer had gekoesterd, dat hij bij zichzelf de kunstenaarscoöperatie noemde, de nieuwe Salon des Indépendants, dat hij veegde en kalkte, waarin hij de hele zomer in de weer was om van kistjes meubels te maken, om het in te richten met schilderijen van zonnebloemen en chinoiserieën want dat staat gezellig, met een kleine lampetkan op het nachtkastje en een handdoek aan de muur want dat staat netjes, waarin hij, toen hij zijn ogen een keer over die rommel liet dwalen, terwijl hij uit het vuistje zijn middagboterham at, huilde van vreugde, waarin hij met zijn armen ten hemel geheven Gauguin onthaalde, met Gauguin werkte, het met Gauguin aan de stok kreeg, waarin hij ten slotte in de nacht zonder cicaden en zonder Messias van 24 december in zijn eentje dronken thuiskwam, zich zoals bekend een oor afsneed en ermee deed hetgeen bekend is, uiteindelijk in de scherven van de lampetkan viel en in zelfvergetelheid sliep zoals buiten de bloemloze oleanders en de zwarte platanen sliepen – in een van die twee huizen schilderde hij één voor één alle leden van deze heilige familie, gulle en ploeterende proletariërs zoals ook de leden van die Andere; de heilige familie die hem jam schonk en wijn, de kleine zondagse vreugden die je in leven houden, de familie die hem met open armen ontving, misschien om de buren te pesten maar toch eerder omdat ze hem graag mochten; en in ruil daarvoor zijn ze allemaal te zien op kleine doeken van 15, ver van Arles verstrooid over de wereldsteden en de levenden ten voorbeeld gesteld, niet vanwege de geschonken jam maar vanwege de schilderkunst.

uit: Joseph Roulin, de postbode van Van Gogh - Pierre Michon


____