Het leven ver van de beschaving

C ~ U bent toch niet zo vermetel om tegenover mij te beweren dat de Engelsen beter zijn dan de Atheners en de Romeinen; dat uw hanengevechten of uw zwaardgevechten in een schuur van verrotte planken te verkiezen zijn boven het Colosseum? Zijn de schoenlappers en de narren die hun rollen spelen in uw tragedies beter dan de helden van Sophocles? Doen uw redenaars Cicero en Demosthenes vergeten? En wordt Londen tenslotte beter bestuurd dan het oude Rome?

A ~ Nee, maar Londen is wel tienduizend maal beter dan het toen was, en dat geldt voor de rest van Europa ook.

B ~ O ja? Maar dan toch alstublieft zonder Griekenland, dat onderworpen is aan de Grote Turk, en zonder dat ongelukkige deel van Italië dat onder het gezag van de paus staat.

A ~ Die reken ik ook niet mee; maar vergeet niet dat Parijs, dat nu maar een tiende minder groot is dan Londen, toen nog een klein, onbeschaafd stadje was. Amsterdam was niet meer dan een moeras, Madrid een verlaten vlakte, en van de rechteroever van de Rijn tot aan de Botnische Golf was alles een woestenij: de bewoners van deze streken leefden zoals de Tartaren altijd hebben geleefd, in onwetendheid, gebrek en barbaarse omstandigheden.
Vindt u het onbelangrijk dat er tegenwoordig filosofen op de troon zitten in Berlijn, in Zweden, in Polen en in Rusland, en dat de ontdekking van onze grote Newton de catechismus zijn geworden van de adel in Moskou en Sint-Petersburg?

C ~ U zult toch moeten toegeven dat dit niet geldt voor de streken rond de Donau en de Manzanares; de Verlichting is uit het Noorden gekomen, want ten opzichte van mij bent u iemand uit het Noorden, aangezien ik ben geboren onder de vijfenveertigste breedtegraad: maar maken al die nieuwigheden nu dat de mensen in die landen gelukkiger zijn dan ze waren toen Caesar op uw eiland kwam, waar hij u halfnaakt aantrof?

A ~ Dat geloof ik vast en zeker; goede huizen, goede kleren, lekker eten met goede wetten en vrijheid zijn beter dan gebrek, anarchie en slavernij. Degenen die niet tevreden zijn over Londen, moeten maar eens naar de Orkaden gaan; daar zullen ze dan leven zoals wij ten tijde van Caesar in Londen leefden: dan eten ze haverbrood, snijden elkaar de strot af voor een in de zon gedroogde vis en voor een hut van stro. Het leven ver van de beschaving heeft zo zijn charme, maar we wachten alleen nog op het voorbeeld van degenen die dat prediken.

vertaald door Hannie Vermeer-Pardoen

Dialoog VII [fragment]
uit: ABC : zeventien dialogen, uit het Engels vertaald door de heer Huet - Voltaire


____