The one thing you cannot consider, by the nature of your training

Dear Dr. Hodder,
I realize that it is probably wrong to write a letter to one’s girlfriend’s shrink but there are several things going on here that I think ought to be pointed out to you; I thought of making a personal visit but the situation then, as I’m sure you understand, would be completely untenable – I would be visiting a psychiatrist. I also understand that in writing to you I am in some sense interfering with the process but you don’t have to discuss with Susan what I have said. Please consider this an “eyes only” letter. Please think of it as personal and confidential.
You must be aware, first, that because Susan is my girlfriend pretty much everything she discusses with you she also discusses with me. She tells me what she said and what you said. We have been seeing each other for about six months now and I am pretty familiar with her story, or stories. Similarly, with your responses, or at least the general pattern. I know, for example, that my habit of referring to you as “the sandman” annoys you but let me assure you that I mean nothing unpleasant by it. It is simply a nickname. The reference is to the old rhyme: “Sea-sand does the sandman bring/Sleep to end the day/He dusts the children’s eyes with sand/And steals their dreams away.” (This is a variant; there are other versions, but this is the one I prefer.) I also understand that you are a little bit shaky because the prestige of analysis is now, as I’m sure you know far better than I, at a nadir. This must tend to make you nervous and who can blame you? One always tends to get a little bit shook when one’s methodology is in question. Of course! (By the bye, let me say that I am very pleased that you are one of the ones that talk, instead of just sitting there. I think that’s a good thing, an excellent thing, I congratulate you.)
To the point. I fully understand that Susan’s wish to terminate with you and buy a piano instead has disturbed you. You have every right to be disturbed and to say that she is not electing the proper course, that what she says conceals something else, that she is evading reality, etc., etc. Go ahead. But there is one possibility here that you might be, just might be, missing. Which is that she means it.
Susan says: “I want to buy a piano.”
You think: She wishes to terminate the analysis and escape into the piano.
Or: Yes, it is true that her father wanted her to be a concert pianist and that she studied for twelve years with Goetzmann. But she does not really want to reopen that can of maggots. She wants me to disapprove.
Or: Having failed to achieve a career as a concert pianist, she wishes to fail again. She is now too old to achieve the original objective. The spontaneaous organization of defeat!
Or: She is flirting again.
Or:
Or:
Or:
Or:
The one thing you cannot consider, by the nature of your training and of the discipline itself, is that she really might want to terminate the analysis and buy a piano.

The sandman [fragment]
uit: Sixty stories - Donald Barthelme


____

The oldest page in the book

After allowing me a few minutes to appreciate his Gutenberg Bible in silence, Scheide embarked on a detailed introduction to the book, beginning with the binding and the large margins, which have been preserved untouched for more than five centuries. “Because the binding is original, nothing has been trimmed off the sides,” he explained, pointing between the leaves of the book to the fibers that fastened the signatures, or folded sheets of paper, into a “gathering”. “There are threads down in there, string, and what they did was put this filament in so the string won’t cut the paper.” He proceeded deliberately, knowing exactly where he wanted to go.
“Now here,” he said, “these may well be the most interesting pages in the volume. You ought to come closer if you want to. Look, there’s a little more space between the lines on this page than there is on the others. Those others are slightly more crowded. Now, if you take the trouble to count – use the eraser end of your pencil – you’re supposed to get forty-two lines. But what do you get there? You get forty. All these others, of course, have forty-two. But this has forty, and it’s the same length as the pages with forty-two. Here, let’s find a Q in this column. Look at this Q. Do you see a spike coming out of the top? How about over there. Now, you don’t see a spike. It’s been filed off. Let’s take a look at a capital P, you see the same thing. See the spike up there? Filed down? “This” – he pointed to the section with spikes – “has been thought to be the original form of the type. And this over here, this is from the second press. Gutenberg must have set up a second press, and he set it up to begin at this point in the Bible. What must have happened is they printed for a while with this forty-line format, and then somebody said, ‘Oh, we’re getting a lot more orders, you’ve got to print more copies. This is wasting paper, we’ve got to get more type on a page.’ Well, they tried hard, and they figured out a way to get two more lines on a page. And the way they did it was to file down the ascenders and descenders [parts of lower-case letters that rise above or descend below the main of the letter (e.g., h or y) of certain letters. Any copy you look at, there will be a mixture. Some are forty and forty-two. My suspicion is that this is the oldest page in the book. Now, you see the pinholes?”
At the outside of every page, quite clearly once they have been pointed out, are the tiniest of punctures in the rag paper. “Go ahead, feel it,” Scheide said. “That’s where the pages were pinned down on the press. They pinned them right down on the press so they would’nt wiggle. Look, here’s another forty-line page.

Infinite riches [fragment]
uit: A gentle madness : bibliophiles, bibliomanes, and the eternal passion for books - Nicholas A. Basbanes


____

With the sun in our eyes

Let us now glance at the poppies, at the danger which is becoming known as “escapism”. This is not a significant word, for in itself escaping cannot be right or wrong nor worthy of comment until we know from what danger the escapist is fleeing and whether flight is his best method or preservation. Escaping from a concentration camp or a burning building is admirable, escaping from responsibility, like the patient who wrote to his psychiatrist that he was “only happy when he had cast off every shred of human dignity” is sometimes not. We are all destroyed through that first escapist, Eve, and saved by the second who built an ark. The word is generally employed by realists to beat romantics with; thus it was “escapist” to live at Tossa or Torre Molinos till 1936, when the centre of actuality shifted, and Sir Peter Chalmers-Mitchell who had retired to end his days in the sun, found himself, for a few hours in Malaga, in the intenser glare of History.
It is vain to accuse people of escaping from contemporary reality. Time is not uniform for all of us, neither is our imagination’s food nor our artistic material. We cannot all do our best work with the sun in our eyes. There is but one crime; to escape from our talent, to abort that growth which, ripening and maturing, must be the justification of the demands we make on society.
At present the realities are life and death, peace and war, fascism and democracy; we are in a world which may soon become unfit for human beings to live in. A writer must decide at what remove from this conflagration he can produce his best work and be careful to keep there.

The poppies [fragment]
uit: Enemies of promise - Cyril Connolly

We verlaten ons basiskamp

De woonkernen die Kenyon op de bodem aantrof worden toegeschreven aan de Natufiaancultuur (12 000 tot 10 000 v. Chr.). De resten van deze mensen werden voor het eerst herkend in 1928, tijdens de opgraving van de Shukbahgrot ten noordwesten van Jeruzalem. De naam komt van de nabije droge rivierbedding, de Wadi en Natuf. Deze cultuur wordt beschouwd als een scharnierpunt omdat deze mensen zich voor het eerst permament gevestigd hadden op één plaats, en zo resoluut gebroken hadden met de oudere erg mobiele levensstijl. Een aantal bevindingen zoals de architectuur van hun huizen, de aard van de dierenbotten, het uitgebreide materiaal om granen te bewerken, heeft tot deze conclusie geleid. Maar je werd niet zomaar sedentair. Veranderingen in het milieu, en de mogelijke aanpassingen, soms gekoppeld aan culturele evoluties, hebben hiertoe geleid. Om uit te zoeken hoe en waarom voor de toenmalige jager-verzamelaar in de Levant het sedentair worden een zinvolle optie werd, begeven we ons nog een stapje verder terug in de tijd.
Mobiliteit. Het woord is alleszins beweeglijker dan het begrip. Eigenlijk bedoelen we nu bij het begin van de eenentwintigste eeuw: ons gebrek aan mobiliteit. Eenmaal per jaar zijn we dat wel: we worden weer even nomade. We verlaten ons basiskamp, en verblijven in een extractiekamp waar we geestelijke energie uit putten. We komen terug met koffers vol zielloze dingen. We zijn dan op reis geweest. Onze grootouders kenden dit deeltijds pseudo-nomadisch gebeuren niet. Geboren worden, werken en sterven, het gebeurde meestal in de schaduw van de kerktoren. Mobiliteit was wél het sleutelkenmerk van de jager-verzamelaar. Hij volgde kuddedieren zoals wilde paarden op hun jaarlijkse trek, of zocht de gebieden op die seizoensafhankelijk overvloedig vruchten en granen produceerden. Maar er waren verschillende wijzen om jager-verzamelaar te zijn: van eeuwig rondzwervend tot (semi)sedentair. De leidraad hierbij was het landschap: een totaalbeeld van klimaat, reliëfvormen en vegetatie dat bepaalde welke levenswijze mogelijk was. Gebieden met een breed spectrum aan hulpbronnen in de vorm van water, planten, dieren, ruwe materialen en vlotte communicatielijnen lieten een minder mobiel leven toe, en daardoor mogelijk een hogere bevolksdichtheid. In mijn rijke gebieden is een hogere mobiliteit de beste aanpassing. Zo is het deels te verklaren dat de Levant tijdens de laatste duizenden jaren van het Pleistoceen het toneel was van een opeenvolging van culturen.

In het rijk van de gazelle en ibex [fragment]
uit: De graangodin : het ontstaan van de landbouw - Louis Beyens


____

Uit donker

Hier weten we nog niks:
of ik bijvoorbeeld uit donker
kom en in veel te veel licht
op zoek moet naar jouw ogen.

Drempel [fragment]
uit: Het stuwmeer : gedichten - Willem van Toorn


____

Het is onze opdracht onze stem te ontwikkelen

Het is niet onze opdracht iets te bezitten of iets te bouwen, maar onze stem te ontwikkelen.
Met de bloesem van de bergkristalbloemrivier. Met het water van de bloesemende rivier.
Het is onze opdracht onze stem te ontwikkelen tot de stem die de woorden spreekt met de eindeloze echo, de stem die hoog opstijgt en de verblijven van de wezens met de kristallen schedel bereikt, de stem van kuddenhoudende nomaden die weten dat ieder woord de klank van de stilte bezit.
Het is niet onze opdracht ons uit te putten in het vervaardigen van stoffelijke vormen. Het is onze opdracht met onze stem de namen van de wezens met de kristallen schedels te prijzen en in hymnen te bezingen en te verheerlijken.
Innerlijke contacten ontwikkelend. Grote, tijdloze contacten.
In de opengerukte deur die het spiegelbeeld van de wind verrast.
In de lichtbrekingen in het bleke visskelet.
In de oorschelpspiraal. Haar verte. Haar stilte.
In de wonderbare metamorfose van de metafoor.

uit: Aztlan : inscripties - Claude van de Berge


____

Daar komt ze uit een mist van mensen

Daar komt ze uit een mist van mensen:
de geliefde. Een zorgeloosheid
die een hartstocht lang tot zorgen leidt,
want zij is niet alleen, en als
zij ’s zomers onder open ramen loopt
en onverhoopt een jongensstem verneemt,
als een op straat gehoord refrein
haar in de warme lakens van vergeten
liefdes drijft: ze is niet alleen.

Zij altijd [fragment]
uit: De droefenis van copyrettes : keuze uit eigen werk - Menno Wigman


____

Wat weet ik er eigenlijk van

Maar nu ik het over dé humanisten heb en zelfs over dé nuchtere Hollander, nu, hoop ik, de overeenkomsten tussen Agricola en Van Heusde zijn opgevallen, kom ik toch wel terecht in het bekende probleem van de generalisering. De overtuigingen van op zijn minst een paar honderd humanisten uit zoveel eeuwen lopen uiteen, en wat weet ik er eigenlijk van, ik heb er maar een paar gelezen en van hen nog maar een paar werken en daarvan nog maar een paar goed, terwijl er ook nog eens zoveel relevante secondaire literatuur bestaat sinds Burckhardt en Voigt… die doorgebladerd heb.
Het antwoord op die moeilijkheid heet visie.

Een visie [fragment]
uit: Het humanisme : 1350-1850 - J.P. Guépin


____

Algebraïsche formules om goedheid mee te berekenen

De duidelijkste illustratie van die expansieve drang [de droom van de Verlichting het geluk bereikbaar te maken voor hele samenlevingen en zelfs voor de mensheid als geheel] is de beroemde achttiende-eeuwse formule ‘het grootst mogelijke geluk voor het grootst mogelijke aantal mensen’, of ‘het grootst mogelijke goed voor het grootst mogelijke aantal mensen’, waarmee hetzelfde wordt bedoeld. Dit devies van het utilitarisme wordt gewoonlijk toegeschreven aan de Engelse advocaat en theoreticus Jeremy Bentham, maar was al eerder in omloop. Inderdaad herhaalde Bentham alleen maar een wijdverbreide overtuiging uit de achttiende eeuw toen hij in zijn Fragment of Government uit 1776 verklaarde: ‘Het grootste geluk voor het grootste aantal is de maatstaf voor goed en kwaad’, en het utiliteitsprincipe definieerde als ‘het principe dat elke handeling goed- of afkeurt, al naar gelang de tendens die ze lijkt te hebben tot vermeerdering of vermindering van het geluk van de belanghebbende partij’. Uiteenlopende figuren als de Schotse moralist en hoogleraar aan de universiteit van Glasgow Francis Hutcheson, de Duitse natuurwetenschapper en wiskundige Gottfried Wilhelm von Leibniz, de Italiaanse rechtstheoreticus Cesare Beccaria, de Franse filosoof Claude-Adrien Helvétius en de Franse historicus en militair de Marquis de Chastellux hadden de gelukkige zinsnede allemaal al in de een of andere vorm gebruikt. Dat deden ze in een gezamenlijke inspanning ten behoeve van wat een criticus heeft omschreven als de grote poging van de Verlichting om ‘een menswetenschap te creëren op basis van numerieke graadmeters voor alle menselijke activiteiten’.
Zo merkt Hutcheson in zijn Inquiry into the Original of Our Ideas of Beauty and Virtue uit 1725 op dat ‘die handeling de beste is die het grootste geluk bewerkstelligt voor de grootste aantallen, en die handeling de slechtste die hetzelfde doet met ellende’. De eerste editie van het boek had een nog veelzeggender ondertitel, die het werk aanprees als ‘een poging om een wiskundige berekening toe te passen op ethische onderwerpen’. Later formuleerde Hutcheson het anders, zonder de poging evenwel op te geven. Hutcheson probeert in het boek algebraïsche formules op te stellen om goedheid mee te berekenen; hij definieert deze goedheid als de wens om anderen gelukkig te maken. Zo komt hij tot de volgende formule, waarbij G staat voor goedheid, B voor bekwaamheid, Z voor zelfzucht, I voor interesse en M voor goed moment:

M = (G + Z) x B = GB + ZB; dus GB = M – ZB = M - I, en G = M + 1 .
__________________________________________°°°°°°°°°_B
In het laatste geval geldt dat M = (G - Z) x B = GB – ZB;

dus GB = M + ZB = M + 1, en G = M + 1 .
_________________________°°°B

vertaald door Corrie van den Berg en Carola Kloos

Vanzelfsprekende waarheden [fragment]
uit: Geluk : een geschiedenis - Darrin M. McMahon


____

Tegenwoordig kent men de dichters niet meer op hun facies

Dat hij met zijn literair werk de wereld wel niet zou veranderen, besefte Minne zelf als geen ander. Om wereldfaam te verwerven, moest je met iets spectaculairder voor de dag komen. In ‘Het Boek in Vlaanderen 1931’ schreef hij: ‘In 1927 gaf de ‘Volksgazet’, bij gebrek aan iets beters waarschijnlijk, mijn portret. In hetzelfde nummer verscheen ook dit van de Canadees Earl Nelson, een liefhebber van speciale emoties in den aard van Peter Kuerten (22 verwurgde vrouwen op zijn actief). Een kerel dus van wereldvermaardheid. Niets bijzonders, zult ge zeggen. Inderdaad. Dichters verschijnen gewoonlijk in de krant tussen moorden, brandstichtingen, velodieven en annonces over baarmoederziekten. Dat is normaal. En juist. Maar een olijkerd uit de redactie had de onderschriften der beide portretten verwisseld. En dat was weerom juist. Tegenwoordig kent men de dichters niet meer op hun facies. Earl Nelson kon heel gemakkelijk voor zulk een individu doorgaan. Misschien was hij het zelfs. Wie 22 vrouwen weet te verwurgen moet in elk geval over een fantasie beschikken waarbij de mijne tekortschiet. Zodat ik per slot van rekening bij de verwisseling gewonnen heb. Moraal: Alle middelen zijn goed om beroemd te worden.”

Een keuterboer met een bibliotheek [fragment]
uit: Het geluk van de lezer : hoe boeken je leven kunnen veranderen - Toon Horsten


____

He will only reveal himself

Kafka is a great, perhaps the greatest, master of the pure parable, a literary genre about which a critic can say very little worth saying. The reader of a novel, or the spectator at a drama, though novel and drama may also have a parabolic significance, is confronted by a feigned history, by characters, situations, actions which, though they may be analogous to his own, are not identical. Watching a performance of Macbeth, for example, I see particular historical persons involved in a tragedy of their own making: I may compare Macbeth with myself and wonder what I should have done and felt had I been in his situation, but I remain a spectator, firmly fixed in my own time and place. But I cannot read a pure parable in this way. Though the hero of a parable may be given a proper name (often, though, he may just be called “a certain man” or “K”) and a definite historical and geographical setting, these particulars are irrelevant to the meaning of parable. To find out what, if anything, a parable means, I have to surrender my objectivity and identify myself with what I read. The “meaning” of a parable, in fact, is different for every reader. In consequence there is nothing a critic can do to “explain” it to others. Thanks to his superior knowledge of artistic and social history, of language, of human nature even, a good critic can make others see things in a novel or a play which, but for him, they would never have seen for themselves. But if he tries to interpret a parable, he will only reveal himself. What he writes will be a description of what the parable has done to him; of what it may do to others he does not and cannot have any idea.
Sometimes in real life one meets a character and thinks, “This man comes straight out of Shakespeare or Dickens,” but nobody ever met a Kafka character. On the other hand, one can have experiences which one recognizes as Kafkaesque, while one would never call an experience of one’s own Dickensian or Shakespearian.

The I without a self [fragment]
uit: The dyer’s hand and other essays - W.H. Auden


____

Hier zijn om verder te komen

We stonden naar die grote steen te kijken.
Het was ondanks de zomer een van die
dagen waarin afstand en regen ontstaan.

En dan die grote steen tussen ons in
die fluisterde:
‘Dit is een plek om te gedenken.’

Het regende achteloos.
We luisterden.
Gingen geleidelijk samen horen.

Moesten wel hier zijn
om verder te komen.
We namen een bad in een steen.

Steen
uit: Het tegenbezoek : gedichten - Ivo van Strijtem


____

Niets in de tafelmanieren is zonder meer vanzelfsprekend

Niets in de tafelmanieren is zonder meer vanzelfsprekend, zoiets als het product van een ‘natuurlijk’ gevoel van gêne. De lepel, de vork of het servet werd niet zomaar op een goede dag door iemand uitgevonden als een technisch werktuig met een gemakkelijk herkenbare functie en duidelijke gebruiksaanwijzingen. In de loop van eeuwen wordt in het directe maatschappelijke verkeer en het dagelijkse gebruik hun functie geleidelijk afgebakend, hun vorm gezocht en bestendigd. Elke gewoonte in het veranderende ritueel, hoe klein ook, raakt maar uiterst langzaam verbreid, zelfs gedragingen die ons heel elementair voorkomen of gewoonweg ‘verstandig’, zoals de gewoonte om vloeibare spijzen alleen met een lepel te eten. Elke beweging van de hand, bijvoorbeeld de manier waarop men mes, lepel of vork vasthoudt en beweegt, wordt slechts stapje voor stapje gestandaardiseerd. En ook het eigen sociale mechanisme van deze standaardisering wordt in grote lijnen zichtbaar als men de reeks voorbeelden in zijn geheel overziet: er is een min of meer beperkte hoofse kring waarbinnen de modellen vorm krijgen; aanvankelijk zijn deze alleen afgestemd op de behoeften van de eigen sociale situatie en de daarmee corresponderende psychische gesteldheid. Maar blijkbaar scheppen de structuur en de ontwikkeling van de Franse samenleving geleidelijk bij steeds bredere lagen van de bevolking een bereidheid en een verlangen om deze in de bovenlaag gevormde modellen over te nemen: ze raken, eveneens heel geleidelijk, over de gehele bevolking verbreid, maar zeker niet zonder daarbij enige aanpassingen te ondergaan. Het verbreid raken van modellen vanuit één sociale eenheid over andere is een van de belangrijkste deelbewegingen die zich in het civilisatieproces voordoen. Nu eens gebeurt dat vanuit het centrum van een samenleving naar haar periferie, bijvoorbeeld van het Parijse hof naar andere hoven, dan weer binnen dezelfde politiek-maatschappelijke eenheden van hoog naar laag en van laag naar hoog, zoals in Frankrijk of Saksen. De voorbeelden maken dit soort transportbewegingen slechts ten dele zichtbaar. Niet alleen de manier van eten, maar ook de manier van denken en spreken, kortom het gehele gedrag krijgt in Frankrijk op soortgelijke wijze gestalte, ook al komen er aanzienlijke verschillen voor in tempo en structuur van de ontwikkelingscurven op allerlei deelgebieden. De totstandkoming van een bepaald ritueel in de loop van de maatschappelijke en psychische ontwikkeling kan niet worden geïsoleerd uit de totaliteit van het veranderende gedrag, hoewel hier, in eerste aanzet, alleen dit spoor kon worden gevolgd.

vertaald door Willem Kranendonk, Han Israëls en anderen

Veranderingen in de eetgewoonten [fragment]
uit: Het civilisatieproces : sociogenetische en psychogenetische onderzoekingen - Norbert Elias


____

Het volgende slagveld

Inmiddels wordt dit land gekenmerkt door een verdeel medialandschap, met openbare en commerciële zenders. Dat verdeelde landschap is gedualiseerd. De officiële zenders vinden over het algemeen aansluiting bij een publiek dat de waarden en smaken draagt die ook door de scholen worden verspreid. Het gaat overwegend om democratische opvattingen en om smaken die ‘cultureel correct’ zijn. De commerciële zenders vinden aansluiting bij een publiek dat afstand neemt van de waarden van de school, dat in veel mindere mate democratische opvattingen draagt en dat zich duidelijk onbehaaglijker en onveiliger voelt.
In de strijd tussen de burger en de consument zullen de scholen waarschijnlijk het volgende slagveld zijn. Het onderwijsbeleid wordt nu sterk beïnvloed door de politiek georganiseerde burger, de overheid en het middenveld. Op wat er in de scholen gebeurt, kan de burger een invloed laten gelden. Dat is een doorn in het oog van degenen die liever geen burgers zien, maar enkel consumenten. Zij kunnen via de privatisering van het onderwijs twee doelstellingen nastreven: winst maken op het aanbieden van vorming en jonge consumenten beïnvloeden. Gegeven de hoeveelheid geld die nu al aan het beïnvloeden van kinderen en jongeren wordt besteed, zou het tweede doel in dit geval wel eens veel belangrijker kunnen zijn dan het eerste. Scenario’s om het onderwijs mondjesmaat te privatiseren, vallen gemakkelijk te bedenken. Een eerste stap zou het sponsoren van schoolmateriaal kunnen zijn. Een volgende stap is reclame op school (gewoon, om het budget aan te vullen). De institutionele context zou kunnen veranderen door een General Agreement on Trade and Services (GATS), dat landen verbiedt om hun eigen onderwijsinstellingen anders te financieren dan andere, bijvoorbeeld Amerikaanse, die nu al als privé-ondernemingen werken. Groepen van ondernemers kunnen onderling afspreken dat zij nog enkel mensen aanwerven die geslaagd zijn voor een door een commercieel bureau georganiseerd, gestandaardiseerd examen. Dat bureau kan dan de leerplannen van de scholen beïnvloeden en, bijvoorbeeld, gesponsorde handboeken en lespakketten ter beschikking stellen. De introductie van ICT en internet kunnen worden aangegrepen om bedrijven en reclame meer toegang te verschaffen tot de scholen en de leerlingen. Waarschijnlijk zal de onderwijspolitiek zich rond deze en aanverwante issues, zoals onderwijsvouchers in de plaats van overheidssubsidiëring van scholen, gaan afspelen. Begrippen als ‘collectiviteit’ en zeker ‘collectivisme’ hebben vandaag een ouderwetse, zelfs wat beklemmende bijklank. De kans is daarom groot dat de ongestuurde beïnvloeding van individuen ongeremd verder zal gaan en dat de bastions van burgercontrole, zoals het onderwijs en de openbare omroep, verder gesloopt zullen worden en aan de controle van de burger zullen worden onttrokken. De centrale vraag van de symbolische samenleving is of de burger evenveel impact krijgt op de reclame en de media als op de scholen of ook zijn controle over de scholen verliest en ophoudt burger te zijn om louter consument te worden. Een consument dan, waarvan de voorkeuren steeds meer geboetseerd en gestandaardiseerd worden.

Media en macht in de symbolische samenleving [fragment]
uit: De dramademocratie - Mark Elchardus


____

Mijn deskundigenstem

’s Avonds bij de borrel vroeg een collega die was gestationeerd in een westers land wat dat nou voor mensen waren, die Arabieren. Daarop had ik inmiddels een standaardantwoord, dus ik zette mijn deskundigenstem op en zei dat de Arabische wereld extreem gevarieerd was, en ik alleen Egypte iets beter kende. Ik sprak nauwelijks vrouwen dus mijn indrukken waren hooguit voor de helft geldig en als ik gemiddeld iedere dag één persoon iets beter leerde kennen, dan waren dat in drie jaar duizend mensen. Op tweehonderdzestig miljoen Arabieren is duizend mand nul komma nul nul nul nul drie procent van de bevolking.
Ja ja ja, was zijn reactie, zeg het nou maar. En toen daagde in een flits wit licht de Waarheid: ik wist niet wat voor mensen die Arabieren waren, niet omdat ik niet hard genoeg mijn best deed maar omdat ik het niet kón weten. ‘Jij werkt in een democratie,’ zei ik vol vuur tegen mijn collega, ‘en in zo’n systeem heb je allerlei instrumenten om jouw indrukken bij de nul komma nul nul nul één procent van de mensen die je spreekt, breder te trekken, te plaatsen. Mensen in jouw land durven met jou te praten. Ze durven met elkaar te praten, en hun media zijn vrij. Er zijn opiniepeilingen, kijkcijfers, verkiezingsuitslagen. Met andere woorden: bij jou kunnen de persbureaus een veel groter deel van de maatschappij belichten, en je kunt zelf zaken uitzoeken. De reportages die dit oplevert, gaan vaak ten onder in het geweld van de persbureaus en daar baal je van. Maar in een dictatuur is het probleem van een andere orde. Ik kan überhaupt niet met eigen dingen komen. Bij jullie roepen oppositiepartijen, actiegroepen of journalisten de leider ter verantwoording, en dan moet de leider zich verdedigen. Bij mij stuurt de leider een knokploeg. Kennis is macht, dictators proberen alle macht te verzamelen en dus zullen ze alles doen om informatie weg te houden bij hun onderdanen. Hoe minder doorzichtig de samenleving, des te beter zijn corruptie en machtsmisbruik te verbergen, en des te moeilijker een oppositie zich kan organiseren.
Dat jij nu niet bangt bent om naar mij te luisteren en ik niet bang ben om jou dit te vertellen, dat is het verschil tussen dictatuur en democratie,’ doceerde ik nog even verder. ‘Stel dat de helft van ons hier aan tafel voor de geheime dienst werkte, en wij niet van elkaar wisten wie. Dat al onze bazen lid waren van de Partij en rapporteerden aan de geheime dienst over onze denkbeelden. In zo’n organisatie houdt toch iedereen zijn mond?’

uit: Het zijn net mensen : beelden uit het Midden-Oosten - Joris Luyendijk


____

Een vertrouwde schreefletter

Alles bij het lezen is gewenning, herkenning, conventie. Het experiment met het Nederlandse dagblad Trouw bewijst dat. Jarenlang werd de krant uitsluitend gezet uit een schreefloze letter (de Frutiger); noodgedwongen moest men opnieuw overschakelen naar een vertrouwde schreefletter. Veel Trouwlezers haakten immers af…

uit: Lezen in het digitale tijdperk - Danny Dobbelaere


____

Inspiratiebron zijn

Om de weg te begrijpen die een meisje af te leggen heeft om hoer te worden, moet je de betekenis van het woord ‘hoer’ kennen. Bij ons is een ‘hoer’ niet elke vrouw die haar lichaam geeft om aan de grillen van een rijke en veeleisende heer te voldoen, hoer is elke vrouw die zich in de manier waarop ze zich kleedt en gedraagt zogezegd libertijns voortdoet. Wat niet noodzakelijkerwijs betekent dat die vrouw het ene bed na het andere induikt; integendeel, dit komt vrijwel nooit voor. ‘Hoer’ is slechts een etiket, een vrijbrief voor andermans roddel, een soort maatschappelijk werk.
Om deze laatste bewering te kunnen begrijpen, moet je de dorpsgeest grondig kennen. Bij ons is vrijwel niemand inslecht, en roddelen is niet – zoals velen denken – een afkeurenswaardige bezigheid van kwaadaardige lieden. Mijn dorp heeft nooit veel te bieden gehad, geen activiteiten, geen vertier, en wanneer het lichaam inert is gedijt de geest.
In werkelijkheid is achterklap een uiting van uitzonderlijke verbeelding, een uit kleurnuances en kleine details opgebouwde kunstvorm, bijna een inlegwerk. Het gaat niet alleen om het rondvertellen van andermans zaken, het is veel meer. Het is gewoon een manier om de geest te scherpen, een wedstrijd in verbeeldingskracht. Het getuigt wellicht niet van goede smaak, maar eenieder heeft genoegen te nemen met wat het leven hem biedt.
Het maatschappelijk werk van de hoer bestaat met name hierin: inspiratiebron zijn. Een feit is echter dat ondank ’s werelds loon is: in plaats dat die nieuwbakken verpleegstertjes gerespecteerd worden, worden ze uit de hoogte te bekeken. Maar ook dat gebeurt niet uit boosaardigheid; het is namelijk zo dat de menselijke geest zich in al zijn hartstocht bijna vernederd voelt zich met zulke aardse zaken te moeten bezighouden, zonder te kunnen mijmeren over het hogere. Men geeft er de voorkeur aan zijn gedachten te wijden aan die brave schapen die het huis slechts verlaten om naar school of naar de mis te gaan, teneinde iets duisters te ontdekken in hun manier van lopen, van knielen of van kijken. En als er echt niets duisters te bekennen valt, tja, waartoe dient dan de verbeelding?
‘Rosetta is zondag niet naar de mis geweest… God mag weten waar ze uithing, en met wie…’

vertaald door Carlo Depreytere

uit: Ik wilde een broek - Lara Cardella


____

Om die voor anderen natuurlijke verbinding te leggen

Om hem heen ging het leven door; iedereen stak lekker in zijn vel, leek als van nature contact te hebben met de dagelijkse dingen, bewoog zich door het leven met het elegante gemak van de kermisjongens die, andere wagens feilloos vermijdend, op de botsauto springen, je een geharde hand voorhouden en intussen spiedend uitkijken naar hun volgende klant.
Zijn vriendjes waren vroeger van dezelfde makelij geweest; ze wisten hoe je een hut moest bouwen, hoe je een band moest plakken, waar vis zat en op welke manier je je zakgeld kon aanvullen. Hun benijdenswaardigste eigenschap was dat ze geen twijfel kenden. Ze bewogen zich door hun jeugd met een vanzelfsprekendheid die hem altijd had ontbroken. Alles was voor hèn geschapen – vissen in het water, vogels in de lucht, jongetjes op aarde.
Maar Erik Mondy had, zoals een lamme krukken, een omslachtig schrijfapparaat nodig om die voor anderen natuurlijke verbinding te leggen tussen hemzelf en de buitenwereld. Een machine die hij, zou hij hem uit elkaar halen, niet eens in elkaar zou weten te zetten. En dan was die verbinding er alleen nog maar terwijl hij schreef; ze herleefde nog eenmaal als hij de drukproeven doornam en hier en daar een woord verbeterde of een zin schrapte; zoals de stervende in een melodrama, die zich voor de laatste keer opricht en een hol geluid uitstoot voor hij terugzakt in de kussens en zijn doodssnik geeft. Was het boek eenmaal verschenen dan keek hij er niet meer naar om. De herinnering eraan vervaagde, loste in het niets op. Weer stond hij met lege handen.

Koude kermis [fragment]
uit: Na de troonrede - Remco Campert


____

LXX

De eerste schriftelijke vertaling van de Hebreeuwse bijbel was die in het Grieks, de taal van de hellenistische wereld. Aan deze vertaling heeft men sinds de derde eeuw v.C. in Alexandrië gewerkt. De naam betekent ‘zeventig’ (de gebruikelijke afkorting voor dit werk is LXX), en is afkomstig uit de traditie dat tweeënzeventig oudsten, zes van elke stam, in opdracht van de Egyptische vorst Ptolemaeus II Philadelphus, uit Palestina naar Alexandrië waren overgebracht. De legende zegt dat die tweeënzeventig geleerden in afzonderlijke cellen op het eiland Pharos werden opgesloten met de opdracht tot vertalen. Vroege bronnen zeggen dat ze elk slechts een deel van de Pentateuch hebben vertaald, maar een talmoedische legende beweert dat ze elk alle vijf de boeken van Mozes hebben vertaald, en dat het resultaat identiek was, hoewel ze in afzondering hadden gewerkt. In historisch opzicht kan alleen gezegd worden dat de vertaling van de Pentateuch omstreeks 250 v.C. in Alexandrië is verschenen (waarbij de term ‘Septuaginta’ oorspronkelijk alleen werd toegepast op het gedeelte van de Pentateuch). Naar de oorspronkelijke omstandigheden en de motivering kan hoogstens worden gegist, al zijn er wel theorieën geweest die zeiden dat de vertaling bedoeld was voor niet-joodse lezers – hetzij om hen te informeren, hetzij op grond van zendingsmotieven – , en andere die beweerden dat de vertaling gemaakt was voor joden die geen Hebreeuws meer kenden.
Het meest waarschijnlijk is dat de Septuaginta tot stand is gekomen door joden voor hun mede-joden, ter wille van openbare voorlezing of voor particuliere studie. De vertaling kan officieel zijn gesteund door de joodse autoriteiten en is mogelijk voortgekomen uit een mondelinge traditie van Griekse vertaling tijdens openbare voorlezingen van de Wet. De joden van Alexandrië vierden elk jaar een feestdag ter herdenking van de oorspronkelijke publikatiedatum van de vertaling van de Pentateuch. De joodse wijzen in Palestina veroordeelden dit werk echter, omdat ze vreesden dat de kennis van de Hebreeuwse taal erdoor in gevaar zou komen, en een van hen zei: ‘De dag waarop de Thora is vertaald, was even verschrikkelijk als die waarop het gouden kalf is gemaakt.’ De rest van het werk is pas later verschenen. De profetische boeken, die omstreeks 200 v.C. in Palestina gecanoniseerd waren, zijn waarschijnlijk korte tijd later vertaald, en de Geschriften nog weer later, naarmate de verschillende boeken uit die afdeling in de canon werden opgenomen. De complete vertaling van de bijbel was omstreeks 100 v.C. gereed. Er zijn opvallende verschillen in stijl en aanpak van de verschillende gedeelten, waarbij de Pentateuch de meest correcte vertaling vertoont, terwijl enkele latere boeken nogal vrij bewerkt lijken.

vertaald door Tinke Davids

Enkele belangrijke werken uit de oudheid [fragment]
uit: Joodse cultuur, oorsprong en bloei : een geschiedenis van de Joodse cultuur een haar uitstraling - Geoffrey Wigoder


____

Incompetent witnesses

We no longer groan and heap ashes upon our heads when the flames of Tophet are mentioned. For, even the preachers have begun to tell us that God is radium, or ether or some scientific compound, and that the worst we wicked ones may expect is a chemical reaction. This is a pleasing hypothesis; but there lingers yet some of the old, goodly terror of orthodoxy.
There are but two subjects upon which one may discourse with a free imagination, and without the possibility of being controverted. You may talk of your dreams; and you may tell what you heard a parrot say. Both Morpheus and the bird are incompetent witnesses; and your listener dare not attack your recital. The baseless fabric of a vision, then, shall furnish my theme — chosen with apologies and regrets instead of the more limited field of pretty Polly's small talk.
I had a dream that was so far removed from the higher criticism that it had to do with the ancient, respectable, and lamented bar-of- judgment theory.
Gabriel had played his trump; and those of us who could not follow suit were arraigned for examination. I noticed at one side a gathering of professional bondsmen in solemn black and collars that buttoned behind; but it seemed there was some trouble about their real estate titles; and they did not appear to be getting any of us out.
A fly cop — an angel policeman — flew over to me and took me by the left wing. Near at hand was a group of very prosperous-looking spirits arraigned for judgment.
"Do you belong with that bunch?" the policeman asked.
"Who are they?" was my answer.
"Why," said he, "they are "
But this irrelevant stuff is taking up space that the story should occupy.

An unfinished story [fragment]
uit: 100 selected stories - O Henry


____

Als ooit een elementair apolitieke houding politieke gevolgen had, was deze het

In de tien jaar na Herzls dood tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog boekte het zionisme geen enkel belangrijk politiek succes. In deze periode ontwikkelde het zionisme zich steeds meer tot een vorm van zelfbevestiging, als het ware tot een bijna religieuze belijdenis die een mens hielp om op het rechte pad te blijven en met opgeheven hoofd door het leven te gaan. Het zionisme raakte steeds meer dat beetje politieke stuwkracht kwijt dat het voor de dood van Herzl nog bezat. In plaats daarvan, en doorgaans door middel van volstrekt academische en theoretische kritiek van interne joodse oppositie, ontwikkelde het alle ‘ideologische’ elementen van Herzls geschriften. Voorlopig, in de lange jaren van stagnatie van de beweging, hadden deze leerstellingen maar weinig echt praktische betekenis; ze gingen hoe dan ook iedere serieuze kwestie uit de weg. Maar als ooit een elementair apolitieke houding politieke gevolgen had, was deze het.
Voorop stond de kwestie van het anti-semitisme; voor de persoonlijke problemen van joodse intellectuelen was dit de belangrijkste. Ofschoon het anti-semitisme uitvoerig was beschreven, vooral in zijn tamelijk onschuldige sociale aspecten, was het nooit geanalyseerd vanuit politieke redenen en in de context van de algemene politieke situatie van die tijd. Het werd verklaard als de natuurlijke reactie van een volk op een ander volk, alsof zij twee natuurlijke substanties waren die door een geheimzinnige natuurwet bestemd waren om elkaar tot in de eeuwigheid te bestrijden.
Deze beoordeling van het anti-semitisme – als een eeuwigdurend verschijnsel dat onontkoombaar meewandelde met de joodse geschiedenis in alle landen van de diaspora – nam soms een rationelere vorm aan wanneer het uitgelegd werd met behulp van begrippen van de nationale staat. Dan kon anti-semitisme opkomen als een ‘gevoel van grensspanning’, te vergelijken met de ‘spanning tussen naties […] aan de nationale grenzen waar het voortdurende menselijk contact tussen nationale groepen die onenigheid hebben, het internationale conflict telkens nieuw leven zal inblazen’ (Kurt Blumenfeld). Maar zelfs deze meest verregaande interpretatie, waarin althans één aspect van de jodenhaat terecht wordt toegeschreven aan de organisatie van volken op nationale basis, veronderstelt nog steeds de eeuwigheid van het anti-semitisme in een eeuwige wereld van naties en ontkent het joodse aandeel in de verantwoordelijkheid voor de heersende omstandigheden. Daarbij snijdt deze uitleg niet alleen de joodse geschiedenis van de Europese geschiedenis en zelfs van de rest van de mensheid, maar negeert hij ook de rol die de Europese joden speelden bij het opbouwen en functioneren van de nationale staat. De interpretatie is daarmee teruggebracht tot de – even willekeurige als absurde – aanname dat elke niet-jood die met joden samenleeft bewust of onbewust wel een jodenhater moet worden.
Deze zionistische houding jegens het anti-semitisme – die wel moest kloppen juist omdat ze irrationeel was en daarom iets wat onverklaarbaar was verklaarde en iets wat kon worden verklaard naliet te verklaren – leidde tot een zeer gevaarlijke foute taxatie van de politieke omstandigheden in elk land. Anti-semitische partijen en bewegingen werden niet aan een nadere beschouwing onderworpen, ze werden gezien als werkelijk representatief voor de hele natie en daarom als niet waard te worden bestreden. En omdat de joden, nog immer volgens het patroon van de volken uit de klassieke Oudheid met hun eigen oude tradities, de hele mensheid verdeelden in zijzelf en de vreemdelingen, in joden en gojiem, zoals de Grieken de wereld verdeelden in Grieken en barbaroi, waren zij maar al te zeer bereid om een a-politieke en a-historische verklaring voor de vijandigheid jegens hen te accepteren. In hun opvatting over anti-semitisme konden de zionisten eenvoudig teruggrijpen op deze joodse traditie. Zij stuitten nauwelijks op serieuze tegenstand zolang zij maar appelleerden aan deze joodse grondhouding, of ze zich nu uitdrukten in halfmystieke dan wel – de mode van hun tijd volgend – in halfwetenschappelijke termen. Zij versterkten het gevaarlijke, aloude en diepgewortelde wantrouwen van joden jegens niet-joden.

vertaald door Hella Rottenberg

Het zionisme bij nader inzien [fragment]
uit: Het zionisme bij nader inzien - Hannah Arendt


____

De juiste middelen voor de verkeerde doelen

In de ogen van de occidentalisten is de geest van het Westen een beknotte geest: goed in het vinden van de beste weg om een bepaald doel te bereiken, maar volslagen nutteloos bij het vinden van de júíste weg. Zijn bewering rationeel te zijn klopt ook maar half – en dan nog voor de kleinste helft. Als we met rationaliteit bedoelen een instrumentele rationaliteit – de beste middelen kiezen voor het bereiken van een doel – in tegenstelling tot waarderationaliteit – het kiezen van de juiste doelen – , dan heeft het Westen heel veel van het eerste en heel weinig van het tweede. De westerse mens, in deze opvatting, is een hyperactief druk baasje, dat altijd op zoek is naar de juiste middelen voor de verkeerde doelen.
Lijnrecht tegenover de westerse geest staat de Russische ziel, een mythische entiteit die in de loop van de negentiende eeuw door intellectuelen is geconstrueerd. De liefdesaffaire van de Russen met hun eigen ziel vormt een perfecte illustratie van het lage beeld dat de occidentalisten van de westerse geest hebben. Maar er is nog een andere reden om onze aandacht hierop te vestigen: negentiende-eeuwse Russische nativistische denkers, oftewel slavofielen, hebben een model verschaft voor nationalistisch of etnisch getinte spirituele aanvallen op het westerse rationalisme dat vervolgens door generaties intellectuelen uit andere landen, zoals India, China en de islamitische landen, is overgenomen. Hoewel de slavofielen nadrukkelijk op de unieke spirituele kwaliteiten van de Russische ziel wezen, hadden zij op hun beurt zelf ook een voorbeeld gehad: het Russische slavofilisme had zijn wortels in de Duitse Romantiek, zoals het Russische liberalisme zich liet inspireren door het Duitse liberale gedachtegoed.

vertaald door Ankie Klootwijk

uit: Occidentalisme : het Westen in de ogen van zijn vijanden - Ian Buruma en Avishai Margalit


____