Het rare is dat in ieder stuk over Toergenjew Van het Reve begint met te zeggen dat er een standaardopvatting over Toergenjew is en dat hij een andere heeft. Maar voor mij als Nederlandse lezer anno 1988 is Van het Reves opvatting de standaardopvatting!
Het is duidelijk waarom Van het Reve van Toergenjew houdt. Zowel politiek als literair nemen ze bijna dezelfde standpunten in. In de politiek is Toegenjew conservatief tegenover de rebellen en rebels tegenover de conservatieven. Hij schrijft beleefd aan de tsaar, maar verraadt zijn vrienden niet. Hij subsidieert een opstandig blad, maar schrijft Alexander Herzen dat die blind is voor de feiten. Zijn boeken hebben ongetwijfeld invloed gehad op de Russische bevolking – zover die lezen kon – maar een politieke rol wilde hij niet spelen. Net als bij Multatuli denk je soms: ‘Toe man, doe wat, neem een risico,’ maar net als bij Multatuli ben je blij dat hij het niet deed. Had hij het gedaan dan was de Russische revolutie misschien een paar maanden eerder geweest, en wie heeft daar wat aan?
In literair opzicht zijn Toergenjews opvattingen ook als voor Karel geschreven. Lees wat hij op 18 april 1862 uit Parijs schrijft: ‘Strekking! En wat voor strekking zit er dan in Vaders en zonen als ik vragen mag? Heb ik Bazarov willen verketteren of hem in de hoogte willen steken? Dat weet ik zelf niet, want ik weet niet of ik van hem houd of hem haat! Daar heb je de strekking!’
Domheid, dwaasheid of stommiteit? [fragment]
uit: Vrijdag? : dit moet cultuur zijn! - Piet Grijs
