Na het late fiasco van fundamentele verwachtingen

Haar terugkomst was altijd dramatisch en het wachten waard. In wezen echter, begreep hij dat dat ze probeerde hem een lesje te geven en hij (omdat het gehoorzamen aan lessen zo sterk in hem was) probeerde van haar iets te leren. Maar hoe moest hij deze les omschrijven? De omschrijving zou kunnen beginnen met zijn wilde innerlijke wanorde, of zelfs met het feit dat hij nu huiverde. En waarom? Omdat hij zich door de hele wereld liet neerdrukken. Bijvoorbeeld? Nou, bijvoorbeeld wat het betekent een man te zijn. In een stad. In een eeuw. In een overgangstijdperk. In een massa. Vervormd door wetenschap. Onder georganiseerd gezag. Onderworpen aan kolossale krachten. In een situatie die veroorzaakt werd door mechanisatie. Na het late fiasco van fundamentele verwachtingen. In een maatschappij die geen gemeenschap was en de persoonlijkheid devalueerde. Dank zij een zich vermenigvuldigende macht van de massa die het eigen ik wegcijferde. Die militair miljoenen uitgaf tegen vreemde vijanden, maar niet wilde betalen voor orde in eigen huis. Die verwildering en barbaarsheid toestond in zijn eigen grote steden en gelijktijdig de druk van menselijke miljoenen die hebben ontdekt wat eendrachtige krachten en gedachten kunnen uitrichten. Zoals megatonnen water organismen doen ontstaan op de bodem van de oceaan. Zoals eb en vloed stenen polijsten. Zoals winden rotsen uithollen. De mooie supermachinerie die een nieuw bestaan opent voor een ontelbaar mensdom. Zou je hen het bestaansrecht willen weigeren? Zou je hun willen vragen te gaan arbeiden en hongerig te worden terwijl jij genoot van verrukkelijke ouderwetse waarden? Jij – jijzelf bent een kind uit deze massa en een broer van alle anderen. Of anders een ondankbare, een dilettant, een idioot. Zo, Herzog, dacht Herzog, omdat je me om een voorbeeld vraagt, zo gaat dat nu. Daarbij komt nog een verwond hart, en ammoniak op de zenuwen uitgegoten. En wat is hierop Ramona’s antwoord? Ze zegt, zorg dat je weer gezond wordt. Mens sana in corpore sano. Lichamelijke spanning, hoe dan ook, moet seksueel worden gebroken. Wat ook de leeftijd, de historie, de konditie, de kennis, de kultuur en de ontwikkeling van een man was, een erektie had hij. Goede valuta, overal. Erkend door de Bank van Engeland. Waarom zouden deze herinneringen hem nu kwetsen? Sterke karakters, zei F. Nietzsche, konden vergeten wat zij niet konden bevatten. Natuurlijk zei hij ook dat het weer geabsorbeerde zaad de grote brandstof was van de kreativiteit. Wees dankbaar als syfilislijders kuisheid prediken.
O, een geestelijke verandering ondergaan, een nieuw inzicht - een werkelijk nieuw inzicht!

vertaald door Mischa de Vreede

uit: Herzog - Saul Bellow